17 September 2020 Written by 

በኢትዮጵያ የጥላቻ ንግግርን በመከላከል ረገድ የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ሚና - ክፍል 2

 

4. የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ጥላቻን በመከላከል ረገድ ያላቸው ሚና

ምንም እንኳን የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ሰብዓዊ መብቶችን በሚመለከት በቀጥታ አላፊነት ባይኖርባቸውም፤ ምንም ዓይነት ተጠያቂነት የለባቸውም ማለት አይደለም፡፡ በአንጻሩ ሰብዓዊ መብቶችን በሚመለከት የጎንዮሽ የሰብዓዊ መብት ግዴታ (horizontal obligation of human rights)  ስላለባቸው፤ ይህንንም በሚመለከት መንግስት የመጠበቅ (duty to protect) እና የመከታተል አላፊነቱን መወጣት ይኖርበታል፡፡

     አሁን አሁን ማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች በበየነመረብ ላይ ባለ ይዘት ላይ አስተዳዳሪ (‘governors of online content’) ሆነዋል፡፡ ነገር ግን እነዚህ የሲሊከን ሸለቆ ግዙፍ ኩባንያዎች (Silicon Valley tech companies ) ለሕግ አይገዙም ማለት አይደለም፡፡ በዓለም አቀፍ ሰብዓዊ መብቶች ሕግ የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች የመናገር ነጻነትን እንዲያከብሩ እና የጥላቻ ንግግርን በፕላትፎርሞቻቸው ወዲያውኑ እንዲያወርዱ በ ተ.መ.ድ. የቢዝነሰ እና ሰብዓዊ መብቶች መሪ መሮሆዎች (UN Guiding Principle on Business and Human Rights) መሠረት ግዴታ አለባቸው፡፡ ለምሳሌ፦ በኢትዮጵያ የጥላቻ ንግግር ለመከላከል በወጣው አዋጅ መሠረት በተለይም በአንቀጽ 8 (2) መሠረት ህገወጥ የሆነን ይዘት በ 24 ሰዓት ውስጥ ከፕላትፎርሞቻቸው ማውረድ ወይም ማረም እንዳለባቸው ያስቀምጣል፡፡

     የይዘት እርማት (content moderation) ማለት አስቀደሞ በተወሰነ የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች የማህበረሰብ መተዳደሪያ ደንቦች (community standards) መሠረት አንድን ይዘት ሕጋዊ ነው አይደልም ሚለውን የምንወስንበት ሂደት ነው፡፡ ይህንን ይዘት የሚመረምሩ አካላት የይዘት አራሚዎች (content moderators) ሲሆኑ ልከ የይዘት ዋና አሳላፊነት (‘digital gatekeepers’) ሚና አላቸው፡፡

     የይዘት እርማት አንድን ተጠቃሚ የሚረብሹ ነውረኛ እና ህገ ወጥ ይዘቶችን ሪፖርት በማድረግ እንዲወገዱለት ያስችላል፡፡ ይህንን በማድረጋቸውም ፕላትፎርሞቹ መልካም ስማቸውን ለአዲስ ተጠቃሚዎች፣ ደጋፊዎች እና ለኅብረተሰቡ ያሳያሉ፡፡ (ታርሌትን ፡ ጊሊስፒ፡ 2018፡ 5)

     የይዘት እርማት ጥያቄ አፈጻጸሙ እንደምን ነው ቢሉ አሰራሩ እንደየ ፕላትፎርሞቹ ቅርጽ እና ተቋማዊ አደረጃጀት ይለያያል፡፡ በዚህ ረገድ ሮቢ ፡ ካፕላን በጥናቷ እንደጠቆመችው ሶስት ዋና ዋና የይዘት እርማት መንገዶች አሉ፡፡

የመጀመሪያው መንገድ በእጅ ስራ የሚከናወን (artisanal approach )ሲሆን ፕላትፎርሞቹ ይዘት የሚመረምሩ ሰዎችን በመሰየም በሰው ጉልበት እንዲከናወን ይደረጋል፡፡ እንዲህ ዓይነት መንገድ የሚከተሉ የማኅበራዊ ሚዲያ አውታሮች ምሳሌ፡ ሚዲየም (Medium) እና ቬሚዮ (Vimeo) ተጠቃሽ ናቸው፡፡ በእጅ እርማት ማከናወን ለአቅራቢያዊ አውድ ምቹ በመሆን ይወደሳል፡፡

ሁለተኛው ዘዴ ደግሞ ማህበረሰብ መር የሆነ (community-reliant approach) ሲሆን እርማቱን የሚያከናዉኑት በአንድ ካምፓኒ ውስጥ ያሉ ጥቂት ግለሰቦች ከፈቃደኛ የፕላትፎሙ ተጠቃሚዎች ጋር በመሆን የሚከወን ነው፡፡ ለምሳሌ ፡ ዊኪሚዲያ (Wikimedia) እና ሬዲት (Reddit) ተጠቃሽ ናቸው፡፡ የዚህ ዘዴ መልካም ጎኑ የይዘት እርማት በሚከናውን ጊዜ ተጠቃሚዎችም አብረው መሳተፋ ይችላሉ፡፡

ሦስተኛው መንገድ ደግሞ የኢንዱስትሪ ዘዴ (industrial approach) የሚሰኝ ሲሆን እርማቱ የሚከናወነው በጣም ሰፊ በሆነ ተቋማዊ አሰራር እና ውጣ ውረድ ባለው ብዙ የይዘት አራሚዎችን ቀጥሮ በሚያሰሩ ፕላትፎሞች ሲሆን የራሱ የሆነ የፖሊሲ ቡድን ለብቻው ያዋቀሩ ትልቅ ካምፓኒዎችን ይጨምራል፡፡ ለምሳሌ ፦ ፌስቡክ (Facebook) እና ዩ ቲዩብ (YouTube) ተጠቃሽ ናቸው፡፡ ይሄኛው ዘዴ ደግሞ ትልቅ ከመሆኑ የተነሳ የጥላቻ ይዘት ያላቸውን መልዕክቶች ሰው ሰራሽ ልህቀት (artificial intelligence) ዜዴ በመጠቀም እንዲለዩ ያደረጋል፡፡

     የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች የራሳቸው የሆነ የጥላቻ ንግግር መከላከያ ደንብ አላቸው፡፡ ለምሳሌ፡- ፌስቡክ ያወጣው የማህበረሰብ መመሪያ (Community Standard) የጥላቻ ንግግርን እንደሚከተለው ተርጉሞታል፡-

 

A direct attack on people based on what we call protected characteristics — race, ethnicity, national origin, religious affiliation, sexual orientation, caste, sex, gender, gender identity, and serious disease or disability. We define attack as violent or dehumanizing speech, statements of inferiority, or calls for exclusion or segregation.

 

ይህም ማለት አንድን ሰው ተልይተው በታወቁ ምክንያቶች ማለትም ዘር፣ ቀለም፣ ጎሳ፣ ዜግነት፣ እምነት፣ ጾታ ወዘተ መሠረት በማድረግ የሚደረግ ጥቃት እንደሆነ ይናገራል፡፡ ጥቃት ሲባልም ነውጠኛ የሆነ እንዲሁም ሰብዓዊነትን የሚያጠፋ ንግግር፣ የበታችነትን የሚያጎናጽፋ አገላለጾች፣ መከልከል ወይም የማግለል ጥሪዎችን ይጨምራል፡፡

የፌስቡክ የጥላቻ ንግግር ትርጓሜ ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት አንጻር ‘ማነሳሳት’ እና ‘ማሰብ’ የሚሉ ቅድመ ሁኔታዎችን አላስቀመጠም፡፡ ሆኖም ግን ለይዘት አራሚዎች ይረዳ ዘንድ በሶስት ደረጃ የጥላቻ ንግግር ይዘቶችን ለማስቀመጥ ሞክሯል፡፡ የመጀመሪያው ደረጃ (tier 1) ነውጥን የሚቀሰቅሱ ንግግሮች (contents/speeches with violent content) ናቸው፡፡ ለምሳሌ፦አንድን ሰው ወይም ቡድን በእንስሳ ወይም በበሽታ መሰየም፡፡ በሁለተኛ እርከን (tier 2) የሚቀመጡ ንግግሮች ደግሞ የበታችነት ስሜትን ለማጎናጸፍ የሚደረጉ ንግግሮች (contents that promote inferiority) ናቸው፡፡ ለምሳሌ፦ በጾታ ምክንያት አንድን ሰው ደካማ እንደሆነ የሚገልጹ ንግግሮች፡፡ የመጨረሻው ምድብ ደግሞ (tier 3) አንድን ሰው በሚገኝበት ቡድን ምክንያት እንዲጠቃ የሚይደርጉ (contents that targets individuals on their protected status) ናቸው፡፡ ለምሳሌ፦አንድን ቡድን በብሄሩ ምክንያት እንዲገለል የሚደረጉ ቅስቀሳዎች (calls of segregation) ተጠቃሽ ናቸው፡፡ (ሙሉ ዝርዝሩን እዚህ ተመልከቱ፡፡ )

ምንም እንኳን የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች በዋናነት በኮርፖሬት ፍላጎት እየተመሩ እንደገት እና ትርፍ ማካበትን ቢያስቀድሙም፤ የጥላቻ ንግግር እንዳይንሰራፋ እና ጉዳት እንዳይደርስ በፍጥነት የእርምት እርምጃ መውሰድ አለባቸው፡፡ ይህንንም በሚመለከት የቀድሞው የተ.መ.ድ. የመናገር ነጻነት ልዩ መልክተኛ፡ ዴቪድ ፡ኬይ፡ የኢትዮጵያን ጉብኝት ካጠናቀቁ በኋላ ባወጡት የማጠቃለያ ሪፖርት ላይ የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች በኢትዮጵያ መደበኛ የሆነ እና ቀጣይነት ያልው ክትትል እንዲያደርጉ አሳስቧል፡፡ (አንቀጽ 81 ይመለከቷል፡፡ )

 

5. ሰብዓዊ መብት ተኮር ዘዴ (Human Rights Based approach)

የይዘት እርማት በሚከወንበት ወቅት ሰብዓዊ መብቶችን ባማከለ መልሉ መከናወን አለበት፡፡ ይህም መንገድ ሰብዓዊ መብት ተኮር ዘዴ (human rights based approach) ይባላል፡፡ ይህ እሳቤ በስፋት የመጣው የተ.መ.ድ. የመናገር ነጻነት፣ ድቪድ ፡ ኬይ እኤአ በ2018 ለተ.መ.ድ. ሰብዓዊ መብት ም/ቤት ባቀረበው የይዘት እርማት ረፖርት  (content moderation 2018 report) ነው፡፡ በዚህ ወሳኝ ሪፖርት መሠረት ፕላትፎርሞች ተቀባይነት ባላቸውን ዓለምአቀፍ የሰብዓዊ መብት ስታንዳርዶች መሠረት የመናገር ነጻነት እንዲከበር ጥረት ማድረግ እንዳለባቸው ምክረ ሃሳብ አቅርቧል፡፡ እንዲሁም የይዘት እርማት ደንቦቻቸውን በድጋሜ ማጤን እንዳለባቸው አሳስቧል፡፡ ይህ የሆነበትም ምክንያት የሰብዓዊ መብት ሕግ ለማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች የዴሞክራሲያዊ ልማዶችን መላበስ እና ከአምባገነን አገራት ያለአግባብ የሚቀርቡ ጥያዌዎችን ወደ ጎን መተው አይነተኛ ጋሻ ስለሚሆናቸው ጭምር ነው፡፡ ይህ ዘዴ ዋና ማጠንጠኛው መብት ላይ ያተኮረ ሲሆን፤ ፕላትፎርሞቹ የሚሰጠት አገልግሎት እና የፓሊሲ እድገት ጊዜ ጠንከር ያለ የሰብዓዊ መብት ተጽኖ ግምገማ (human rights impact assessment) ማካሄድ እንዳለባቸው ጭምር ያስቀምጣል፡፡

     የሰብዓዊ መብት ተኮር ዘዴ በይዘት እርማት ጥያቄ ወቅት ሦስት ገጽታዎች አሉት፡፡ የመጀመሪያው ክፍል መሰረታዊ ገጽታ (substantive dimension) ሲሆን በውስጡም ሕጋዊነት (legality)፣ ቅቡልነት (legitimacy)፣ አስፈላጊነት (necessity) እና ተመጣጣኝነት (proportionality) መርሆችን ማክበር አለባቸው፡፡ ይህም ማለት ፕላትፎርሞች በመናገር ነጻነት ላይ ገደብ ሲጥሉ በግልጽ በታወቀ ሕግ እንዲሁም ቅቡል ዓላማ ያላቸው መሆን አለባቸው፡፡ ሁለተኛው ደግሞ የሂደት ገጽታ (process dimension) ነው፡፡ ፕላትፎርሞቹ ይዘት በሚያርሙበት ወቅት ግልጽ አካሄድ (transparency) መከተል እና ቁጥጥር ማድረግ (oversight) ያስፈልጋል፡፡ የመጨረሻው ዘዴ ደግሞ የሥነ ሥርዓት ገጽታ (procedural) ነው፡፡ ይህም ማለት የይዘጥ እርማት ተካሂዶ ያለአግባብ ይዘት ከወረደ፤ ፕላትፎርሞቹ ለተጠቃሚዎች ካሳ መክፈል እንዲሁም ይቅርታ መጠየቅ ይጠበቅባቸዋል፡፡ ሆኖም ግን እነዚህን የሰብዓዊ መብት ተኮር ዘዴዎች በተግባር በማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ደንቦች ማስረጽ በጣም ውስብስብ ነው፡፡ (ባሪ፡ሳንደር ፡ 2020፡ 965)

 

6. የሌሎች አገራት ልምድ

 

የጥላቻ ንግግር እርማትን በተመለከተ አገራት የተለያዩ ጠንከር ያሉ ሕግጋትን እያወጡ ይገኛሉ፡፡ በተለይም የአውሮፓ አገራት የቀዳሚውን ይወስዳሉ፡፡ እኤአ በ2016 ዓ.ም. የአውሮፓ ህብረት ኮሚሽን ከስምንት (8) ከሚጠጉ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች ጋር ህገወጥ ይዘትን በፍጥነት እንዲያስወግዱ ስምምነት ላይ ደርሰዋል፡፡ በዚህ ስምምነት የስነ ምግባር ደንብ መሠረት የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች የጥላቻ ንግግር በ 24 ሰዓት እንዲያወርዱ ከስምምነት ተደርሷል፡፡ ይህንን የስነ ምግባር ደንብ የፈረሙት ፌስቡክ፣ ዩ ቲዩብ፣ ትዊተር (Twitter)፣ ማይክሮ ሶፍት (Microsoft)፣ ኢንስታግራም (Instagram)፣ ደይሊሞሽን (Dailymotion)፣ ስኔፕሸ (Snapchat) እና ዠ ቪዲዮ (Jeuxvideo.com) ናቸው፡፡

ከዚህ ባሻገር ደገሞ አንዳንድ አገራት ዝርዝር ሕግጋትን አውጥተዋል፡፡ ለምሳሌ፦ ጀርመን እኤአ በ 2017 ዓ.ም. የማኅበራዊ አዉታሮች መከታተያ ሕግ (Network Enforcement Act) አዉጥተዋል፡፡

 

Section 3 (2) “The procedure shall ensure that the provider of the social network: removes or blocks access to content that is manifestly unlawful within 24 hours of receiving the complaint.”

 

በዚህ ሕግ መሠረት ጀርመን ዉስጥ አገልግሎት የሚሰጥ ማነኛውም የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታር የይዘት ይነሳልኝ ጥያቄ እንደ ቀረበለት በ 24 ሰዓት ዉስጥ ህገ ወጥ የሆነን ይዘት ማረም በተለይም ማውረድ ወይም ማገድ ይጠበቅበታል፡፡ ሕጉ ህገወጥ ተግባራት ምንድን ናቸው የሚለውን በአንቀጽ 1 (3) ላይ ትርጉም ለምስጠት ሞክሯል፡፡ በዚህም መሠረት የጥላቻ ንግግር አንዱ ምክንያት ሲሆን በጀርመን የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ አንቀጽ 130 ተከልክሏል፡፡

ወደ አፍሪካ ስናመራ እንዲህ ዓይነት ሕግ በማውጣት ታንዛኒያ ተጠቃሽ ናት፡፡ እኤአ በ2018 ዓ.ም. የውጣው የኤሌክትሮኒክ እና ፖስታ መገናኛ ቁጥጥር (የበየነ መረብ ይዘት) ሕግ በጣም ጠበቅ ያለ የይዘት እርማት ድንጋጌ አለው፡፡ በተለይም በአንቀጽ 5 (1) (ሰ) መሠረት ማነኛውም የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታር የተከለከሉ ይዘቶችን የይውረድልኝ ጥያቄ በደረሰው በ አስራ ሁለት ሰዓት (12)ውስጥ እንዲወርድ ማድረግ እንዳለባቸው ይጠቁማል፡፡

ኢትዮጵያም ከላይ ስለ ጥላቻ ንግግር መከላከያ አዋጅ ተስፋዎች በተብራራው ክፍል እንደተመለከተው የጀርመንን ዓርአያ በመከተል የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ህገ ወጥ ይዘቶችን እንዲያወርዱ እና ተግቢውን እርማት እንዲወስዱ የ24 ሰዓት ጊዜ በአንቀጽ 8 አስቀምጣለች፡፡

ሲጠቃለልም የአውሮፓ አገራት በኮሚሽኑ አማካኝነት ባወጣው የስነ ምግባር ደንብ መሠረት የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች የጥላቻ ንግግርን በ 24 ሰዓት ዉስጥ እንዲያርሙ አስቀምጧል፡፡ ይህንንም ወደ ተግባር ለመቀየር የታመኑ ጠቋሚዎች (‘trusted flaggers’) ሰይመዋል፡፡ በኢትዮጵያም የዚህ መሰሉ ሕግ በተግባር እንዳይሰራ አንዱ ማነቆ የሆነው የክትትል ማነስ እና የታመኑ ጠቋሚዎች በስፋት አለመኖራቸው ናቸው፡፡ ሌላው የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች አላፊነት በሚመልከት አዋጁ የተጠያቂነታቸው መጠን ምንድን ነው የወንጀል? ወይስ የፍትሃብሄር ? የሚሉ ጥያቄዎችን አልፈታም፡፡ ሆኖም ግን አዋጁ በአንቀጽ 8 (7) ላይ የተቋማትና የማኅበራዊ ሚዲያ አገልግሎት ሰጪዎች አላፊነትን በተመለከት ዝርዝር የሚደነገግ ደንብ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ሊወጣ እንደሚችል ጠቁሞ አልፏል፡፡

 

7. የማጠቃለያ ምክረ ሃሳቦች

በኢትዮጵያ የጥላቻ ንግግር በጣም እየሰፋ እና እየተበራከተ ይገኛል፡፡ ለዚህም ነው ጠቅላይ ሚንስትር ዐብይ ፡ አህመድ “የጥላቻ እና የመከፋፈል ሰባኪዎች ማኅበራዊ ሚዲያ በመጠቀም ኅብረተሰቡ ላይ ጥፋት እያመጡ ነው፡፡ ” ሲል የኖቤል ሽልማት በሚቀበሉበት ጊዜ በአጽኖት ያሳሰቡት፡፡ ሆኖም ግን የጥላቻ ንግግር ከማኅበራዊ ሚዲያ ባላፈ የመንግስት ባለስልጣናት ጭምር በየ አደባባዩ የተናገሩባቸው አጋጣሚዎችን ጭምር አሉ፡፡ ስለሆነም የጥላቻ ንግግርን በብቃት ለመከላከል፤ መንግስት ያለምንም አድሎ በማኅበራዊ ሚድያ፣ መደበኛ ሚዲያ (mainstream media) አሊያም በአደባባይ ንግግር ይፈጸም የሕግ የበላይነት እንዲሰፍን መስራት አለበት፡፡

በኢትዮጵያ የጎሳ ተኮር የፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም መከተል ከጀመረች ወዲህ በተለይም በፌዴራሉ ሕገ መንግስት ጭምር ጎሰኝነት የሕግ እውቅና በመሰጠቱ እንዲሁም “መጤ እና ነባር” በሚል ክፍፍል የተቀረጹ አግላይ የሆኑ የክልል ህገ መንግስታት በመቀረጻቸው ጥላቻ እንዲስፋፋ በር ከፍቷል፡፡ ስለሆነም በዘላቂነት የጥላቻ ንግግርን ምንጭ ለማድረቅ እነዚህን ህገ መንግስታት ማሻሻል አስፈላጊ ነው፡፡

የጥላቻ ንግግርን ለመከላከል የሕግ ማውጣት አርምጃ (legislative intervention) አንዱ ሊሆን ይችላል፡፡ ከላይ ለማብራራት እንደተሞከረው የጥላቻ ንግግር ጠበብ ባለ እና ለትርጉም ያልተጋለጠ ሕግ በማዉጣት መበየን ይቻላል፡፡ ነግር ግን አሁንም በጣም ለትርጉም አሻሚ የሆኑ ቃላትን ለምሳሌ ‘ጥል’ (hatred) ትርጉም ሳይሰጣቸው መቀመጡ በአተገባበር ወቅት አዋጁ ያአላግባብ ሊዉል ይችላል፡፡ በዚህ ረገድ ጸሀፊው ምናልባት የአዋጁ ማስፈጽሚያ ደንብ ሲወጣ ክፍተቱን ለመሙላት ከካምደን መሮሆች (Camden Principles ) አንጻር ተብራርቶ እንዲካተት ያሳስባል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የማስፈጸሚያ ደንብ ሲወጣ ዳኞች የጥላቻ ንግግር ክስን ሲመለከቱ የሚያዩበት መነጸር በጣም ጠበብ ያለ እንዲሆን ከራባት መሪ ዕቅድ (Rabat Plan of Action) አንጻር ድንጋጌ እንዲኖር ምክረሃሳብ ያቀርባል፡፡ እነዚህም ፦ የንግግሩ አዉድ፣ ይዘት፣ የተናጋሪው ማነንት፣ የተነገረበት መንገድ እንዲሁም ጉዳት የማድረስ ሁኔታ ናቸው፡፡

የጥላቻ ንግግር ቃላትን ነቅሶ ለመለየት ጥልቅ ጥናት አካሂዶ የብሄር ተኮር ተቀጽላ ስድቦችን (ethnic epithets ) ለይቶ የጥላቻ ንግግር መዝገበ ቃላት (hate speech lexicology) አዘጋጅቶ ለሕግ ተርጓሚዎች እና ለማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ማስተዋወቅ እጅግ አስፈላጊ ነው፡፡ ይህንንም በእንቅስቃሴ ደረጃ አንዳንድ የሲቪክ ማህበራት እየሰሩት ቢገኝም፣ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን በተሰጠው የማስተዋወቅ አላፊነት (promotional mandate) በጥልቅ ማከናወን አለበት፡፡

የጥላቻ ንግግርን በዘላቂነት ለመፍታት ሕግ ብቻውን በቂ አይደልም ይልቁንም በአገሪቱ የተንሰራፋዉን የጎሳ ዋልታ ረገጥነት (ethnic polarisation)፣ የጨቋኝ ተጨቋን ትርክት እንዲሁም በአገረ መንግስት ግንባታ ሂደት ያሉ ቅራኔዎችን ቁጭ ብሎ መመርመር እና መፍታት ያስፈልጋል፡፡ ይህንንም ወደ ተግባር ለመቀየር በተለይም በገጠራማ አካባቢዎች ጭምር (grass-root dialogue) በጣም ጠንካራ እና አካታች ውይይት እና ክርክር ማካሄድ በጣም ጠቃሚ ነው፡፡ በማህብረሰቡ ውስጥ በመፈራራት እና በጥል ተከፋፍሎ ከመሄድ ይልቅ፣ ጥልቅ ብሄራዊ ውይይት ማከናወን እንዲሁም ጠንካራ የዲሞክራሲያዊ ተቋማትን ማቋቋም ለነገ የማይባል ቁልፍ ተግባር ነው፡፡

በኢትዮጵያ የሚዲያ ትምህርት (media literacy) በጣም አናሳ ደረጃ ላይ ነው፡፡ ለዚህ ማሳያው የይዘት ይታረምልኝ ወይም ሪፖርት ማድረግ በስፋት አይታወቅም፡፡ በእርግጥ ለማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ሪፖርት ሲቀርብም የሚስተዋለው ሌላው ችግር ፕላትፎርሞች ለምሳሌ በቂ ይዘት መርማሪ የላቸውም፡፡ አንዳንድ ንግግሮች በተለይ በአማርኛ፣ ኦሮሞኛ፣ ትግርኛ ወዘተ የሚውጡ ቃላትን ረቂቅ ትርጉም (semantic nuance) በቅጡ ካለመረዳታቸው የተነሳ፤ አውዳዊ ትርጉማቸውን (contextual meaning) ማወቅ አለመቻላቸው ጭምር ጥላቻ ሳይታረም እንዲዘዋወር ያደረጋል፡፡ በዚህ ሳቢያ ለአዉታሮቹ የተገጠሙ ሰው ሰራሽ ልህቀት (artificial intelligence moderators) የቃላቱን ታሪካዊ እና ማኅበራዊ የቋንቋ አጠቃቀም ባለማወቅ በበይነ መረብ ውስጥ ሳይታረሙ የሚቆዩበት ሁኔታ አለ፡፡ ስለሆነም እንደ ኢትዮጵያ ላሉ አገራት በቂ የሰው ሃይል መድቦ የጥላቻ ንግግሮች እንዲታረሙ መስራት አለባቸው፡፡

በታዳጊ አገራት ዘንድ ልክ እንዳደጉት አገራት የማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮችን ስለሚያደርሱት ችግር በም/ቤት የመጠየቅ ልማድ እና አቅም የለም፡፡ ኢትዮጵያን ጨምሮ ታዳጊ አገራት ፕላትፎርሞቹ ተጠያቂ እንዲሆን የም/ቤት ክትትል (parliamentary oversight) እና ቁጥጥር ማድረግ እንዳለባቸው በተጨባጭ ስራ ሊሰራ ይገባል፡፡

በመጨረሻም በኢትዮጵያ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለደረሱ ጥቃቶች የጥላቻ ንግግር ሚና ቀላል ባለመሆኑ፤ የኢትዮጵያ መንግስት ማኅበራዊ ሚዲያ አዉታሮች ቀጣይነት ያለው ክትትል እንዲያደርጉ እና በቂ ታማኝ ጠቋሚዎች (trusted flaggers) እንዲመድቡ ልክ እንደ አውሮፓ ህብረት በስምምነት ማስገደድ ይጠበቅበታል፡፡ አዲሱ ዓመት በኢትዮጵያ ምድር የጥላቻ ንግግር የሚቀንስበት ዓመት እንዲሆን እመኛለሁ፡፡

Last modified on Thursday, 17 September 2020 15:41
Yohannes Eneyew Ayalew

The blogger is a PhD Candidate at the Faculty of Law, Monash University, Melbourne in Australia. His project investigates the appropriate balance between freedom of expression and privacy on the internet under the African human rights system. Prior to joining Monash Law, Yohannes was a lecturer in law at School of Law, Bahir Dar University where he was teaching and researching on Media Law and Advanced Construction Law. He previously taught at the School of Law, Samara University in 2014 where he served as Assistant Lecturer. Later, he was appointed as—Lecturer in Law, and Head of the Law School. He holds a Master of Laws (LL.M) in International Human Rights Law (University of Groningen, the Netherlands), Honours Masters in Leadership (Groningen Honours College, the Netherlands), LL.M in Public International Law (Addis Ababa University) and Bachelor of Laws (LL.B) in Law (Wollo University). His research, teaching and publication focuses on—International Human Rights Law, International Humanitarian Law, Public International Law, Media Law, Internet Freedom, and Internet Intermediaries’. You can access his publications at ORCID. For any comment, reach him at T: +61402358901 E: eneyewyohannes@gmail.com and Twitter: @yeayalew.